Finansal Teknoloji Kavramları

Finansal Teknoloji Kavramları

PF (Ödeme Kuruluşu) Payment Facilitator: Online ortamda ödemeye aracılık eden kurum ve kuruluşlara verilen isimdir. Bankacılık işlemlerinde ödeme sistemleri entegrasyonlar konusunda aracılık eder. Ödeme kuruluşlarının amacı üye işyerlerinin internet ortamında kredi kartıyla yapılan ödeme işlemlerinde avantajlar sunarak müşteri memnuniyetini arttırmaktır.

Ödeme Ağ Geçidi (Payment Gateway): Müşterinin ödeme yapmasını ve işletmenin ödeme almasını sağlayan sistemdir. Kredi kartı veya banka kartı kullanılarak yapılan alışverişlerde, bankalar tarafından sağlanan yüksek güvenlikli bağlantılara ödeme geçidi ismi verilmektedir. Sanal POS’lar aracılığı ile yapılan ödemelerde müşteri, işletme, altyapı sağlayıcı ve banka arasında çeşitli bilgilerin transfer edilmesi gerekir. Bu süreç içerisinde de müşterinin bilgileri korunmalıdır. Bilgilerin korunmasını ve hızlı bir şekilde iletilmesini sağlayan sisteme ise ödeme ağ geçidi adı verilir.

Fintek (Fintech): Finansal Hizmetlerin (finance) ve teknolojinin (technology) ingilizce kelimelerin birleşimini ifade eder. Bu terim genellikle geleneksel bankacılık ve finansal kurumların dışında, teknoloji odaklı girişimler ve şirketler tarafından sunulan yenilikçi finansal ürün ve hizmetler için kullanılır. Fintekler dijital bankacılık, ödeme sistemleri, doğrudan kredi verme, yatırım platformları, sigorta teknolojileri, blockchain ve kripto para birimleri gibi çeşitli alanlarda faaliyet gösterir. 

Regtech (Regülasyon Teknolojileri): Finansal düzenlemeleri takip etmek ve uyum sağlamak için kullanılan teknolojilerdir. Bu teknolojiler genellikle yapay zeka ve veri analitiği temellidir.

Neobank (Sanal Banka): Tüm finansal işlemlerin dijital ortamda gerçekleşmesini sağlayan yeni nesil bankacılık sistemidir. Fiziksel şubesi bulunmayıp, bilgisayar, tablet ve telefon üzerinden tüm bankacılık işlemleri gerçekleştirilebilir.

Alıcı Banka (Acquirer Bank): Ödemenin alınacağı POS’un bağlı olduğu banka yani POS’un bankasıdır. Acquirer bank POS cihazı üzerinden müşterinin kredi kartından ödeme alır ve anlaşmaları doğrultusunda satıcıya aktarır.

Kart Bankası (Issuer Bank): Kredi kartı, debit kart ve ön ödemeli kart gibi çeşitli kartları basan müşterisine veren bankalara denir

Banka Kartı (Debit Kartı): Hesapta bunun paranın nakit çekilmesi, alışveriş yapılması veya borç ödenmesi gibi işlemlerin yapılmasını sağlayan kartlara denir.

Kredi Kartı: Banka veya finans kuruluşlar tarafından müşterilere verilen belirli bir kredi limiti dahilinde alışveriş yapmayı ve nakit para çekmeyi sağlayan kartlara denir.

POS (Ödeme Noktası) Point of Sale: Alınan ürün veya hizmet karşılığında banka kartı, kredi kartı ya da NFC ile temassız işlem özelliği sayesinde ödeme yapılabilmesine olanak tanıyan cihazlara denir.

POS Terminali: POS cihazlarına POS Terminali de denilmektedir.

Sanal POS (VPOS): İnternet veya e-ticaret alışverişinde ödeme sırasında kredi kartı ve banka kartı kullanımında fiziki POS cihazlarının yerine kullanılan bir yazılım veya dijital bir ödeme noktasıdır.

Mobil POS (MPOS): Mobil cihazlar üzerinden ödeme kabul etme işlemidir. Geleneksel POS terminallerinden farklı olarak, MPOS taşınabilir cihazlar kullanılarak ödemelerin kabul edilmesine olanak tanır. Bu cihazlar genellikle bir akıllı telefon veya tablet üzerinde çalışan bir uygulama ve bir kart okuyucudan oluşur. MPOS cihazları genellikle NFC teknolojisini, manyetik şerit okuyucularını veya çip kart okuyucularını destekler.

NFC (Near Field Communication): NFC teknolojisi, kablosuz iletişim için kullanılır. Kart veya akıllı telefonun bir POS terminaline yaklaştırarak ödemenin gerçekleştirilmesidir.

Üye İşyeri (Merchant): Bankalar veya ödeme kuruluşu gibi kuruluşlarla ile sözleşme yaparak, gerekli sorumlulukları yerine getirip fiziksel veya sanal POS sahibi olan gerçek veya tüzel kişilerdir.

Ters İbraz (Chargeback): Kartı sahiplerinin yapmış oldukları işlemler karşısında iş yeri ile sorun yaşarsa veya işlem müşteri tarafından gerçekleştirilmemiş olduğunu tespit ederlerse; bu işlemlerle ilgili olarak kartı veren bankaya yaptıkları resmi itiraza denir.

BKM (Bankalararası Kart Merkezi): Kartlı ödemelere ilişkin ortak sorunlara çözüm bulmak için banka ve kredi kartları kural ve standartlarını geliştirmek amacıyla kurulmuş bir kuruluştur. Ödeme sistemi ile banka kartları, kredi kartları ve ön ödemeli kartlarla yapılan işlemler dolayısıyla bankalar ve kart faaliyeti gerçekleştiren diğer kuruluşlar arasındaki ödemelerin gerçekleşmesi için gerekli takas ve mutabakat hizmeti sunar.

BKM Express: Kart sahiplerinin, kartlarını kaydederek kart bilgilerini internette paylaşmadan alışveriş yapabilmelerine olanak sağlayan ödeme sistemidir. İşlem yapılabilmesi için işyerinin BKM Express üyesi olması gerekmektedir.

TÖDEB (Türkiye Ödeme ve Elektronik Para Kuruluşları Birliği): Ödeme ve menkul kıymet mutabakat sistemleri, ödeme hizmetleri ve elektronik para kuruluşları hakkında kanun hükümlerine göre 2020 yılında kurulmuştur. Tüzel kişiliği haiz kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşudur.

Takas: Sisteme gönderilen transfer emirlerinin aktarımı, bu emirlerin karşılıklı olarak iletilmesine aracılık edilmesi, bazı sistemlerde mutabakat öncesi provizyon alınması ve sisteme giren ödeme emirlerinin netleştirilmesini ifade etmektedir.

Kart Şeması (Ödeme Şeması): Bir kart sistem kuruluşunun işleyişini destekleyen altyapı ve ödeme sisteminden bağımsız olarak, kartlı ödeme işlemlerinin gerçekleştirilmesini sağlayan kurallar, uygulamalar, rehberler ve standartlar bütününü ifade eder.

Kart Markası (Card Brand): Bir kartın üzerinde bulunan ve kartın hangi şemaya ait olduğunu belirten markadır. Visa, Mastercard, Maestro, American Express gibi kart markaları vardır. 

Mail Order: Sanal veya fiziksel POS cihazının mevcut olmadığı durumlarda kredi kartı ile ödeme almaya izin veren, bir form doldurulmasıyla gerçekleşen, kart şifresi yerine kart sahibinin imzasıyla onaylanan ödeme işlemidir. Postayla alışveriş veya telefonla alışveriş gibi isimleri de vardır

ISO 8583 Mesajlaşma: Debit kart veya kredi kartı ile işlem yapıldığında kart bankasından provizyon alınması ve takas kayıtlarının gönderilmesini sağlayan mesajlaşma altyapısı ISO 8583 standartını kullanmaktadır. Kısaca ödeme sistemlerinde bankalar arası haberleşmeyi sağlayan standart mesajlaşma sistemidir.

PCI DSS (Payment Card Industry, Data Security Standard): Kredi kartı bilgilerinin güvenliğini sağlamak için belirlenen bir dizi standarttır. Ödeme işlemleri sırasında kart bilgilerinin güvenliğini sağlamak için kullanılır.

CVV Kart Doğrulama Değeri (Card Verification Value): Kredi veya banka kartının arkasında bulunan üç veya dört haneli güvenlik kodudur. CVV, kart sahibinin fiziksel olarak kartı elinde bulundurduğunu doğrulamak için kullanılır. İnternet alışverişlerinde veya telefonla yapılan işlemlerde kart sahibinin kart bilgilerini bildiği varsayılarak ödeme yapmasını engellemek için kullanılır.

CVV2: Mastercard ve Visa gibi kart markaları tarafından kullanılan güvenlik kodunun adıdır. CVV2'nin amacı, internet alışverişlerinde veya telefonla yapılan işlemlerde kartın fiziksel olarak elde bulundurulduğunu teyit etmektir. CVV2, kartın arka yüzünde bulunur ve CVV ile aynı amaca için kullanılır.

CVC (Card Verification Code): American Express kartlarında kullanılan üç veya dört haneli güvenlik kodudur. CVV ve CVV2'nin işleviyle aynıdır, yani kartın fiziksel olarak elde bulundurulduğunu doğrulamak için kullanılır. American Express kartlarında genellikle kartın ön yüzünde ve kart numarasının sağında yer alır.

PAN (Kişisel Ağ Bağlantısı) Personal Area Network: Cihazlar arasında kablosuz bağlantı kurmak için kullanılan bir ağdır.

OTP (Tek Kullanımlık Şifre) One Time Password: Ödeme, üyelik, oturum açma gibi işlemlerde kimlik doğrulaması yapabilmek adına e-posta veya SMS ile gönderilen ve belli süreli kullanım hakkı olan paroladır.

Mutabakat: Satıcı tarafından işleme konu menkul kıymet veya finansal ürünün alıcıya aktarılması, bunun karşılığında alıcının da söz konusu işleme ilişkin ödemeyi satıcıya aktarması sonucu işleme ilişkin tarafların yükümlülüklerini yerine getirmesi ve işlemin sonlanması anlamına gelmektedir.

Provizyon (Otorizasyon Mesajı): İşlem detayını içeren ve işyeri tarafından kart hamilinin bankasına, limit/hesap müsaitliği başta olmak üzere diğer unsurları da değerlendirme olanağı sağlayan onay prosedürüdür. Bu talebi alan kart hamili bankası işleme onay verebilir veya işlemi reddedebilir.

Prepaid (Ön Ödeme): Ödeme kartı, yemek kartı, seyahat kartı ve telefon hattı gibi hizmetlerde uygulanan, ilgili hizmeti kullanmaya başlamak için önceden ödeme yapılan ve sahip olunan bakiyenin izin verdiği kadar hizmet alınan sistemdir.

Gün sonu: Gün içinde yapılan kredi kartı işlemlerinin toplu olarak bankaya gönderilmesi işlemidir.

ÖKC (Ödeme Kaydedici Cihaz): Yapılan satışların fiziksel ve dijital ortamda kayıt altına alınmasını sağlayan mekanik ve elektronik yazar kasadır.

BIN (Bank Identification Number): Amerikan Ulusal Standartlar Enstitüsü (ANSI) ve Uluslararası Standardizasyon Örgütü (ISO) tarafından ödeme kartı veren kurumları belirlemek amacıyla geliştirilmiş bir numaralandırma sistemidir. Kredi kartları 16 rakamdan oluşup, ilk 6 veya 8 hanesi, BIN kodunu oluşturur.

On-Us: Kartı düzenleyen banka ile karttan ödeme işlemini alan bankanın aynı olduğu durumlarda yapılan işlemlere on-us işlem denir. Bu ödemeler BKM üzerinden takasa çıkmadığı için genellikle maliyeti düşüktür.

Not-On-Us: Kartı düzenleyen banka ile karttan ödeme alan bankanın farklı olduğu durumlarda yapılan işlemlere not-on-us işlem denir. BKM takas sistemi üzerinden bankaların kendi arasında mutabakat yapıldığı için maliyeti daha yüksektir.

3D Güvenlik Sistem: 3D Secure, elektronik ticaret işlemlerinin güvenliğinin artırılması amacıyla geliştirilmiş uluslararası güvenlik istemidir. İşlemi yapanın kimliği dışında SMS gibi bir kod ile kimlik doğrulamayı sağlar. Bu sistem sayesinde hem kart sahipleri hem de üye işyerleri olası sahtekarlıklara karşı güvence altına alınır.

PCI-DSS (Payment Card Industry-Data Security Standard): Ödeme Kartı Endüstrisi Veri Güvenliği Standardı anlamında olup, kredi kartı veya banka kartlarıyla yapılan işlemlerde, kartlar ve kart sahipleriyle ilgili verilerin güvenliğini sağlamak ve bu verilerin kötü niyetli kullanımını önlemek amacı taşıyan güvenlik prosedürüdür.

Dijital Cüzdan: Kullanıcıların kredi kartı, banka kartı bilgileri, banka hesap bilgileri ve kripto para birimi gibi çeşitli ödeme yöntemlerini saklamasına olanak tanır. Önemli ve kritik işlemlere ait veriler için güvenli bir depo görevi gören bu yazılım tabanlı platform, çevrim içi işlemlerin gerçekleştirilmesi için uygun bir merkez sağlar.

Elektronik Para: Ödeme kurumu tarafından kabul edilen fon karşılığı ihraç edilen, elektronik olarak saklanan, ödeme işlemlerini gerçekleştirmek için kullanılan ve gerçek ve tüzel kişiler tarafından da ödeme aracı olarak kabul edilen parasal değerdir.

EBT (Electronic Benefit Transfer): Devletin sağladığı işsizlik ödeneği, gıda yardımı ödeneği gibi elektronik olarak ödenmesini sağlayan sistemleri ifade eder.

Açık Bankacılık: Finansal kuruluşların müşterilerine ve üçüncü taraf geliştiricilere, güvenli bir şekilde hesap bilgilerine erişim sağlama ve bu bilgileri kullanarak yeni ürünler ve hizmetler geliştirme yeteneği sunan iş modelleridir.

Link ile Ödeme: Bir ödeme hizmeti sağlayıcısı veya satıcı tarafından oluşturulan bir bağlantı aracılığıyla yapılan bir ödeme işlemidir. Bu işlem genellikle çevrimiçi alışverişlerde veya fatura ödemelerinde kullanılır. Ödeme alıcısı, ödeme yapılacak tutarı ve diğer gerekli bilgileri içeren bir ödeme bağlantısı oluşturur ve bu bağlantıyı müşteriye iletir. Müşteri, ödeme bağlantısını tıkladığında, ödeme sayfasına yönlendirilir ve ödeme bilgilerini girerek ödeme işlemi tamamlanır.

Müşterini Tanı KYC (Know Your Customer): Müşterilerin kimliklerini ve finansal durumlarını belirlemek için kullanılan bir süreçtir. Bu süreç finansal suçları önlemek ve yasal gereksinimlere uymak için önemlidir.

Sahtekarlık Kalkanı (Fraud Shield): Ödeme sistemlerinde dolandırıcılığı tespit etmek ve önlemek için kullanılan bir güvenlik hizmetidir. Bu hizmet, ödeme işlemlerini izler, potansiyel dolandırıcılık işaretlerini belirler ve şüpheli aktiviteleri tespit ederek önlemler alır. Genellikle ödeme işlemi sırasında kullanıcıların kart bilgileri, IP adresleri, coğrafi konumları ve alışveriş alışkanlıkları gibi verileri analiz eder. Bu analiz sonucunda şüpheli işlemler belirlenir ve bu işlemlerin sahte olup olmadığı değerlendirilir. Şüpheli işlemler genellikle sahte kart kullanımı, büyük miktarlarda veya alışılmadık alışverişler gibi belirtilerle tanımaya çalışan yazım sistemleridir.

Luhn Algoritması (Modulus 10 Algoritması): Bir otorite tarafından üretilen kimlik numarasının doğru olup olmadığını belirlemek için kullanılan bir algoritmadır. Kredi kartı numarası doğrulanması için de kullanılır. Çalışma mantığı 16 haneli olan kredi kartı numarasının çift hanelerde olan her bir rakam toplanır. Tek hanelerde yer alan rakamlar önce 2 ile çarpılır, çarpım sonucu 10'dan büyük olan sayının sonucu çıkan rakamlar toplanır, büyük olmayan rakamlarda toplanır. Tek ve çift basamakta olan toplamlar tekrar toplanır ve sonuç 10'a bölünür. Sonuç tam çıkıyorsa kredi kartı numarası geçerli bir numaradır.

Blockchain: Dağıtık bir veri tabanı olarak çalışan ve kripto paraların temel altyapısını oluşturan teknolojiyi ifade eder.

Kripto Para: Merkezi olmayan dijital para birimlerini ifade eder.

P2P Ödeme (Peer to Peer): Kişilerin doğrudan birbirlerine para göndermelerine imkân veren teknoloji olup, bir kişinin dijital bir platform aracılığıyla paranın bir banka hesabından, kredi kartından, banka kartından veya nakit yükleme ile dijital cüzdana yüklenerek kullanılmasıdır.


İlgili Yazılar